Najbliższe Imprezy

Archiwum

Andrzej Pilch

Andrzej Pilch

Urodził się 23 IX 1912 w Jabłonce na Orawie w wielodzietnej rodzinie Ojciec jego zaangażowany był w prace słynnego wtedy na Orawie i Spiszu Plebiscytu, wprowadzał i włączał w te działania najstarszego syna Andrzeja. Do szkoły powszechnej uczęszczał w Jabłonce w przysiółku Matonogi. Jego nauczycielami byli między innymi ks. Józef Buroń – wielce zasłużony działacz plebiscytowy, a także Kazimierz Puchała- absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Przez dwa lata dojeżdżał także do szkoły w Nowym Targu. Potem pomagał rodzinie na gazdówce, chwytając się różnych dodatkowych zajęć – tkactwa, prac leśnych, stolarstwa, ciesiołki, a nawet pasterstwa na halach Babiej Góry, stąd ją poznał wtedy od strony turystycznej. Ojciec przebywał wtedy w Ameryce, pracując w kopalniach Pensylwanii, po powrocie dokupił gruntu i wtedy znacznie poprawiły się warunki bytowe całej rodziny.
 
Andrzej Pilch powołany został do Wojska i  odbywał tę służbę w latach 1934 – 38
najpierw w 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie a później skierowany został do Szkoły Podchorążych w Chorzowie i do 75 brygady Piechoty.
 
Po powrocie do Jabłonki w stopniu podoficera pełnił funkcję Komendanta Oddziału Przysposobienia Wojskowego. 10- sierpnia 1939 roku zostaje zmobilizowany do miejscowego Oddziału  Obrony Narodowej w przygranicznej placówce sąsiedniej wsi Lipnicy Wielkiej. Mały ten oddział wypierają czołgi niemieckie, ale pomimo rozproszenia udaje się zebrać część żołnierzy i dołączyć do wojsk polskiej linii obrony na Wysokiej koło Jordanowa. Bierze udział w słynnej a krwawej w początkach wojny bitwie, a potem przemieszcza się według rozkazów dowództwa Armii Kraków na wschodnie tereny docierając aż do Sądowej Wiszni. Tutaj oddziały polskie zostają okrążone, a żołnierze zabrani do niewoli. Dokonuje więc kilku prób ucieczki ze zmiennym szczęściem, ale wreszcie w listopadzie dociera w rodzinne strony. Niestety zastaje tu władze okupacyjne, panoszące się już od 3- września. Otrzymuje od nich propozycje intratnych stanowisk pod warunkiem zrzeszenia się narodowości polskiej. Odrzuca te propozycje stając się na czas całej okupacji człowiekiem podejrzanym i obserwowanym.   

Nie zważa na to i wstępuje w szeregi konspiracji, najpierw do ZWZ, a później do AK, przyjmując pseudonimy – Janosik, Modrzew. Zostaje kurierem przydzielonym do obsługi Delegatury Rządu, na odcinku o kryptonimie Orawka. Wśród wielu przejść przeprowadzał także prof. Stanisława Leszczyńskiego z Warszawy. Torpeduje wiele akcji wroga. W 1943 roku zostaje wraz z innymi Orawiakami aresztowany i osadzony w więzieniu w Bratysławie. Był bity do nieprzytomności i różnorako torturowany. Pilchowi udaje się jednak wydostać z miejsca kaźni dzięki interwencji przyjaciół z Jabłonki. Po powrocie na Orawę udaje się w Gorce. Jego oddział AK podlegał Inspektorowi „ Nowy Sącz” (I.PSP.AK). Po zakończeniu działań wojennych organizuje polskie struktury administracyjne na terenie Orawy. Najpierw jest sołtysem wsi Orawka, a od 1947 r. do 1954 r. pełni funkcje wójt całej Orawy. Kieruje nowo zakładanymi referatami – oświaty, zdrowia, kultury częstokroć jednoosobowo. Zakłada wraz z siostrą Maria Burtan Zespół Regionalny „Orawa”, opracowując dla  niego repertuar zgodny z miejscowa, ginącą już tradycją. Wsparcie siostry jest ogromne bowiem przed wojną należała ona do słynnego na cały kraj Zespołu Emila Miki, którego działalność zauważył i inspirował etnomuzykolog Prof. Adolf Chybiński.
 
W 1955 r., nie zgadzając się z nasilającym kursem ideologicznym tamtych czasów rezygnuje ze stanowiska wójta. Zostaje bez pracy. Ale szczęśliwym trafem zostaje obdarzony kierownictwem stacji turystycznej PTTK w Zubrzycy Górnej. Stacja – schronisko umieszczone zostaje w budynku starej karczmy. Pełni jednocześnie na początku społecznie funkcje renowatora drewnianej architektury orawskiego Ośrodka Turystyczno – Krajobrazowego – tak brzmiała pierwsza oficjalna nazwa skansenu. Powszechnie określało się „schronisko Moniakówka”, albo schronisko przy Dworze Moniaków. I teraz tutaj A. Pilch też prawie jednoosobowo opiekuje się całym zgromadzonym zespołem tradycyjnego budownictwa. Jest pierwszym przewodnikiem po zbiorach i jak dotąd niedoścignionym. Jeszcze obecnie pojawiają się grupy turystów z różnych miejsc w kraju pytając i wspominając te charakterystyczną postać. Pracuje on oczywiście pod kierunkiem głównych założycieli tego pierwszego w Polsce po wojnie Parku Etnograficznego: Wojewódzkiego konserwatora zabytków w Krakowie dr Hanny Pieńkowskiej i Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanym w osobie etnografa dr Wandy Jostowej. W księgach inwentarzowych tej placówki widnieje kilkadziesiąt   cennych eksponatów znalezionych przez niego w terenie i pozyskanych do wyposażenia wnętrz muzealnych. Ale przede wszystkim penetrował tutejsze wsie w celu wytypowania chałup i pełnych zagród dla dalszej rozbudowy skansenu. Zarządzał całym procesem transakcyjno – translokacyjnym obiektów i nadzorował przebieg robót budowlano – rekonstrukcyjnych, jak i dezynfekcyjno – konserwatorskich.
z początku XX w. oraz obiekty tzw. małej architektury – studnie, pasieka, mosty, kamienne ścieżki, grodzenia piwniczka ppoż.
 
Andrzej Pilch także upowszechniał bardzo szeroko w ówczesnych mediach wiedzę o tym trochę zapomnianym przygranicznym regionie o jego historii, o zwyczajach, o zabytkach. Zachowała się dokumentacja fotograficzna i filmowa z jego udziałem Wygłaszał wiele odczytów i prelekcji na te tematy w miejscowych szkołach i domach wczasowych no i głównie na terenie Muzeum.

Za ofiarną pracę dla regionu polskiej Orawy otrzymał następujące odznaczenia:

1. Dyplom uznania PTTK Zarząd Okręgu Kraków 12. X 1966r.
2. Zasłużony działacz kultury – Ministerstwo Kultury i Sztuki 1972r.
3. Krzyż Zasługi Rada Państwa 13.V.1973r.
4. Jubileuszowa Odznaka PTTK – Zarząd Okręgu 20.XII.1973r.
5. Dyplom Uznania PTTK Zarząd Główny Warszawa 15.XI.1976r.
6. Dyplom Uznania Gminny Komitet Frontu Jedności Narodu 29. XII. 1978r. Jabłonka
7. Odznaka za Zasługi dla Orawy Gminna Rada Narodowa 1979r. Jabłonka
8. Złota Odznaka za Zasługi dla Województwa Przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej. 9.X.1979 r.
9. Dyplom z okazji XXX – lecia Muzeum OPE w Zubrzycy Górnej. 20.X1979r.
10. Honorowy Członek Związku Podhalan 1980r. Zarząd Główny Zakopane

Copyright © Orawskie Centrum Kultury 2014 | Wszystkie Prawa Zastrzeżone.